Dấu hiệu nhận biết giao dịch giả tạo thường thể hiện ở đâu
Site Overlay

Dấu hiệu nhận biết giao dịch giả tạo thường thể hiện ở đâu

Giao dịch dân sự được xác lập trên cơ sở tự nguyện nhưng không phải lúc nào nội dung thể hiện trên giấy tờ cũng phản ánh đúng ý chí thực tế của các bên. Có trường hợp hợp đồng được lập chỉ để che giấu một giao dịch khác, né tránh nghĩa vụ hoặc tạo ra hình thức pháp lý không đúng với bản chất sự việc. Vì vậy, xác định dấu hiệu nhận biết giao dịch giả tạo có ý nghĩa quan trọng khi đánh giá hiệu lực hợp đồng và giải quyết tranh chấp. 

Nhận diện dấu hiệu giao dịch dân sự giả tạo
Nhận diện dấu hiệu giao dịch dân sự giả tạo

Giao dịch giả tạo được nhận diện thế nào?

Theo Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015, giao dịch dân sự được xác lập một cách giả tạo nhằm che giấu một giao dịch dân sự khác thì giao dịch giả tạo vô hiệu, còn giao dịch bị che giấu về nguyên tắc vẫn có hiệu lực nếu đáp ứng điều kiện luật định. Do đó, dấu hiệu nhận biết giao dịch giả tạo cần được đánh giá dựa trên sự khác biệt giữa hình thức thể hiện ra bên ngoài và ý chí, mục đích thực sự của các chủ thể tham gia.

Nội dung hợp đồng khác với thỏa thuận thực tế

Một dấu hiệu thường gặp là nội dung ghi nhận trong hợp đồng không tương ứng với những gì các bên thực sự thỏa thuận hoặc thực hiện. Chẳng hạn, văn bản thể hiện quan hệ mua bán tài sản nhưng thực chất các bên không có ý định chuyển quyền sở hữu mà chỉ lập hợp đồng để bảo đảm cho một khoản vay.

Trong trường hợp này, giá bán, phương thức thanh toán, thời điểm bàn giao tài sản hoặc quyền và nghĩa vụ của các bên có thể tồn tại nhiều điểm bất thường. Giá chuyển nhượng thấp hoặc cao đáng kể so với hoàn cảnh giao dịch cũng có thể là dữ kiện cần xem xét, nhưng không thể chỉ dựa vào yếu tố giá để kết luận giao dịch giả tạo.

Thực tế, một hợp đồng giả cách thường có hình thức hợp pháp bên ngoài nhưng mục đích thật sự lại hướng đến một quan hệ khác. Vì vậy, cần đối chiếu hợp đồng với diễn biến trước, trong và sau thời điểm ký kết.

Ý chí thực tế không phù hợp văn bản đã ký

Dấu hiệu nhận biết giao dịch giả tạo còn thể hiện ở ý chí của các bên. Về bản chất, các chủ thể cùng xác lập một giao dịch trên giấy tờ nhưng hiểu và thống nhất rằng nội dung đó không phải quan hệ mà họ thực sự muốn thực hiện.

Ví dụ, hai bên ký hợp đồng chuyển nhượng nhà nhưng người chuyển nhượng vẫn quản lý, sử dụng nhà ổn định; bên nhận chuyển nhượng không trả tiền, không nhận tài sản và cũng không thực hiện các quyền của chủ sở hữu. Nếu đồng thời tồn tại chứng cứ cho thấy hợp đồng chỉ nhằm che giấu việc vay tiền thì đây là cơ sở đáng chú ý khi xem xét tính giả tạo.

Tuy nhiên, việc một bên không thực hiện đúng hợp đồng chưa đương nhiên chứng minh giao dịch giả tạo. Đây cũng có thể chỉ là hành vi vi phạm nghĩa vụ. Cơ quan giải quyết tranh chấp cần làm rõ ý chí của các bên ngay từ thời điểm giao dịch được xác lập.

Hợp đồng có nội dung che giấu giao dịch thực tế
Hợp đồng có nội dung che giấu giao dịch thực tế

Dấu hiệu và chứng cứ cần kiểm tra

Khi xảy ra tranh chấp, việc chứng minh không nên dừng ở tên gọi của hợp đồng. Các dữ kiện khách quan về dòng tiền, việc giao nhận tài sản và cách các bên thực hiện quyền, nghĩa vụ thường giúp phản ánh rõ hơn bản chất giao dịch.

Dòng tiền và việc thanh toán có bất thường

Thanh toán là một trong những yếu tố quan trọng để xác định dấu hiệu nhận biết giao dịch giả tạo, đặc biệt đối với hợp đồng mua bán, chuyển nhượng tài sản. Nếu hợp đồng ghi nhận đã thanh toán toàn bộ nhưng thực tế không có việc giao tiền, chuyển khoản hoặc chứng cứ nhận tiền, cơ quan có thẩm quyền có thể xem xét sự bất thường này cùng các tài liệu khác.

Ngược lại, có dòng tiền cũng chưa chắc chứng minh giao dịch ghi trên hợp đồng là có thật. Cần kiểm tra số tiền được chuyển có đúng giá trị thỏa thuận hay không, nội dung chuyển khoản là gì, tiền có được hoàn trả ngay sau đó không và nguồn tiền thực tế xuất phát từ đâu.

Khi tư vấn tranh chấp, Luật sư 11 có thể xem xét tổng thể hợp đồng, chứng từ thanh toán, tin nhắn, tài liệu giao nhận và diễn biến thực hiện để đánh giá bản chất pháp lý thay vì chỉ căn cứ vào tên gọi của văn bản.

Chứng cứ cho thấy có giao dịch bị che giấu

Để làm rõ dấu hiệu nhận biết giao dịch giả tạo, chứng cứ về một giao dịch khác tồn tại phía sau hợp đồng có giá trị đặc biệt quan trọng. Đó có thể là giấy vay tiền, giấy nhận nợ, sao kê ngân hàng, nội dung trao đổi qua tin nhắn, email, dữ liệu điện tử, biên bản giao nhận hoặc lời khai phù hợp với các tài liệu khách quan.

Theo Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015, hậu quả pháp lý không chỉ dừng ở việc giao dịch giả tạo có thể bị xác định vô hiệu. Giao dịch thực tế bị che giấu vẫn cần được đánh giá riêng về chủ thể, ý chí, nội dung, mục đích, hình thức và các điều kiện có hiệu lực khác theo quy định pháp luật.

Kiểm tra tính xác thực của thỏa thuận dân sự
Kiểm tra tính xác thực của thỏa thuận dân sự

Vì vậy, khi phát hiện dấu hiệu nhận biết giao dịch giả tạo, người có quyền lợi liên quan nên bảo quản bản gốc hợp đồng, chứng từ tài chính và dữ liệu trao đổi giữa các bên. Việc xác định bản chất giao dịch cần dựa trên chuỗi chứng cứ thống nhất, thay vì suy đoán từ một chi tiết đơn lẻ. Cách tiếp cận này giúp đánh giá chính xác hơn hiệu lực giao dịch, nghĩa vụ hoàn trả tài sản và hướng bảo vệ quyền lợi khi phát sinh tranh chấp.

Xem thêm: Những căn cứ quan trọng trong cách chứng minh hợp đồng mua bán giả tạo

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *