Vỏ bưởi thường bị bỏ đi sau khi ăn phần múi nhưng đây lại là phần chứa nhiều hợp chất thơm đặc trưng. Chỉ cần bóp nhẹ một miếng vỏ tươi, bạn đã có thể cảm nhận mùi thơm tinh dầu thoát ra khá rõ.
Vì thế, nhiều người tìm cách nấu tinh dầu bưởi tại nhà để tận dụng vỏ bưởi, dùng cho mục đích chăm sóc tóc hoặc tạo mùi thơm. Tuy nhiên, cách “nấu” theo kiểu đun vỏ bưởi với nước không thực sự tạo ra tinh dầu cô đặc. Muốn thu phần tinh dầu có độ đậm đặc cao hơn, cần có quá trình chưng cất để tách các hợp chất dễ bay hơi khỏi nguyên liệu.
Nếu không có thiết bị chuyên dụng, bạn vẫn có thể thực hiện một mô hình chưng cất thủ công tương đối đơn giản để hiểu nguyên lý và thu một lượng nhỏ sản phẩm.
Mục lục
Vỏ bưởi nào phù hợp để nấu tinh dầu?
Phần vỏ bưởi có màu xanh hoặc vàng bên ngoài chứa các túi nhỏ chứa hợp chất thơm. Đây là phần nên được ưu tiên khi chuẩn bị nguyên liệu.
Bạn có thể dùng vỏ bưởi tươi hoặc vỏ đã được làm ráo. Vỏ tươi thường giữ mùi rõ hơn, trong khi vỏ đã phơi có thể thuận tiện cho việc bảo quản và chuẩn bị nguyên liệu trước khi chưng cất.
Khi chọn vỏ, nên loại bỏ những phần bị dập, úng hoặc có dấu hiệu nấm mốc. Nếu là vỏ bưởi lấy từ quả mua ngoài, hãy rửa sạch rồi để ráo trước khi sử dụng.
Không cần lấy quá nhiều phần cùi trắng. Lớp cùi dày chủ yếu tạo thêm khối lượng nguyên liệu nhưng không phải phần tập trung nhiều hợp chất thơm nhất. Khi sơ chế, có thể dùng dao tách bớt cùi, giữ lại phần vỏ màu xanh hoặc vàng bên ngoài.
Một điểm cũng cần lưu ý là mùi và lượng dầu thu được có thể khác nhau giữa các giống bưởi. Tuổi quả, điều kiện trồng và độ tươi của vỏ đều có thể ảnh hưởng đến thành phẩm.
Cách chưng cất vỏ bưởi bằng hơi nước
Nếu muốn thử cách nấu tinh dầu bưởi tại nhà, chưng cất bằng hơi nước là phương pháp phù hợp hơn so với việc đun trực tiếp vỏ bưởi trong nước.
Chuẩn bị nguyên liệu và dụng cụ
Bạn cần:
- Vỏ của khoảng 2–3 quả bưởi
- Nước sạch
- Một chiếc nồi có nắp lõm hoặc nắp có thể úp ngược
- Một chiếc bát chịu nhiệt nhỏ
- Đá lạnh
- Rây hoặc giá kê
- Chai thủy tinh sạch để chứa phần thu được
Số lượng nguyên liệu có thể điều chỉnh tùy kích thước nồi. Không nên nhồi quá chặt vỏ bưởi vì hơi nước cần có khoảng trống để đi qua nguyên liệu.
Bước 1: Sơ chế vỏ bưởi
Rửa sạch vỏ rồi để ráo. Dùng dao cắt vỏ thành những miếng nhỏ vừa phải.
Có thể vò hoặc bóp nhẹ vỏ trước khi cho vào nồi để làm tổn thương một phần cấu trúc bên ngoài, giúp hơi nước tiếp xúc với nguyên liệu tốt hơn.
Bước 2: Xếp nồi chưng cất
Đặt một chiếc bát chịu nhiệt ở giữa nồi. Xung quanh bát, đặt vỏ bưởi trên giá hoặc rây sao cho phần vỏ không ngập trực tiếp trong nước.
Đổ nước vào đáy nồi nhưng không để mực nước cao đến mức tràn vào bát hứng.
Khi đun, nước tạo hơi. Hơi nóng đi qua phần vỏ bưởi và cuốn theo các hợp chất dễ bay hơi.
Bước 3: Đậy nắp và làm lạnh phần hơi
Úp ngược nắp nồi sao cho phần lõm của nắp hướng về phía bát hứng. Đặt đá lạnh lên mặt ngoài của nắp.
Khi hơi nóng gặp phần nắp được làm lạnh, hơi nước ngưng tụ và chảy về phía trung tâm, sau đó nhỏ xuống chiếc bát bên dưới.
Đây chính là nguyên lý cơ bản của quá trình chưng cất: biến nước thành hơi, đưa hơi tiếp xúc với nguyên liệu, sau đó làm lạnh để thu phần chất lỏng ngưng tụ.
Trong quá trình thực hiện, nên duy trì mức nhiệt vừa đủ để nước tạo hơi đều. Không nên để nồi cạn nước vì có thể làm cháy nguyên liệu và gây nguy hiểm.
Bước 4: Thu phần nước chưng cất
Sau khi hoàn tất, để nồi nguội rồi mở nắp cẩn thận. Hơi nóng còn lại có thể gây bỏng.
Phần chất lỏng trong bát thường là nước chưng cất có chứa một lượng nhỏ các hợp chất thơm từ vỏ bưởi. Nếu có tinh dầu được tách ra, lớp dầu có thể xuất hiện trên bề mặt do tinh dầu không hòa tan hoàn toàn trong nước.
Với quy mô gia đình, lượng tinh dầu thực sự thu được có thể rất ít. Vì vậy, không nên kỳ vọng vài quả bưởi sẽ tạo ra một chai tinh dầu cô đặc như sản phẩm thương mại.
Đun vỏ bưởi với nước có phải là nấu tinh dầu?
Đây là điểm rất dễ gây nhầm khi tìm cách làm tinh dầu bưởi tại nhà.
Nếu bạn cho vỏ bưởi vào nồi, thêm nước rồi đun trong thời gian dài, phần nước sau khi nấu sẽ có mùi thơm bưởi. Tuy nhiên, sản phẩm thu được chủ yếu là nước nấu vỏ bưởi, không phải tinh dầu bưởi cô đặc.
Một số người sử dụng nước này để gội hoặc xả tóc vì mùi thơm dễ chịu. Cách làm tương đối đơn giản nhưng thành phẩm có hàm lượng hợp chất thơm thấp và thời gian bảo quản ngắn hơn các sản phẩm tinh dầu được sản xuất chuyên nghiệp.
Trong khi đó, chưng cất có thêm bước thu và ngưng tụ hơi, giúp tách các hợp chất dễ bay hơi khỏi nguyên liệu. Nếu hệ thống và điều kiện chưng cất phù hợp, phần tinh dầu có thể được thu riêng khỏi nước.
Do đó, nếu mục tiêu là nấu nước vỏ bưởi để sử dụng trong ngày, cách đun trực tiếp là đủ. Nếu muốn thử thu tinh dầu, cần thực hiện theo nguyên lý chưng cất.
Làm thế nào để tách tinh dầu khỏi nước?
Sau khi chưng cất, hãy để phần chất lỏng đứng yên trong một thời gian. Nếu lượng tinh dầu đủ lớn, bạn có thể nhìn thấy lớp dầu mỏng nổi trên mặt nước.
Có thể dùng ống nhỏ giọt để hút lớp dầu phía trên. Tuy nhiên, khi lượng dầu rất ít, việc tách thủ công sẽ khó thực hiện và dễ lẫn với phần nước.
Đây cũng là lý do quy mô sản xuất cần đến thiết bị chuyên dụng. Hệ thống tách và lọc giúp thu phần tinh dầu hiệu quả hơn, đồng thời kiểm soát tốt thành phẩm.
Nếu phần thu được chủ yếu là nước có mùi bưởi, không nên gọi đó là tinh dầu bưởi nguyên chất. Việc xác định thành phẩm dựa trên tên gọi có thể khiến người dùng hiểu sai về nồng độ và cách sử dụng.
Đối với sản phẩm đóng chai, nên kiểm tra thành phần trên nhãn để biết đó là tinh dầu chiết xuất, nước chưng cất hay hỗn hợp có thêm dầu nền. Chẳng hạn, khi lựa chọn sản phẩm từ TANTRICO, người dùng nên đọc kỹ hướng dẫn và thành phần thay vì chỉ dựa vào tên sản phẩm.
Bảo quản thành phẩm sau khi chưng cất
Nếu thu được phần tinh dầu, nên cho vào chai thủy tinh sạch, khô và có nắp kín. Chai màu tối sẽ giúp hạn chế tác động của ánh sáng trong quá trình bảo quản.
Không nên để chai ở nơi có nhiệt độ cao, gần bếp hoặc nơi thường xuyên có ánh nắng chiếu trực tiếp. Sau khi lấy sản phẩm, cần đóng nắp ngay để hạn chế tiếp xúc với không khí.
Nếu là nước chưng cất hoặc nước nấu vỏ bưởi, cần thận trọng hơn trong việc bảo quản. Thành phẩm có chứa nước và không có hệ thống bảo quản chuyên nghiệp nên không phù hợp để giữ ở nhiệt độ phòng trong thời gian dài. Nếu xuất hiện mùi lạ, màu thay đổi hoặc dấu hiệu bất thường, nên bỏ đi.
Khi tự làm tại nhà, cũng không nên sử dụng nguyên liệu hoặc dụng cụ không đảm bảo vệ sinh. Đặc biệt, nếu dự định dùng thành phẩm trên da hoặc tóc, cần thử trên một vùng nhỏ trước và ngừng sử dụng nếu có dấu hiệu kích ứng.
Tóm lại, “nấu tinh dầu bưởi” thực chất có thể chỉ nhiều cách làm khác nhau. Đun vỏ bưởi với nước tạo ra nước nấu thơm mùi bưởi, còn chưng cất bằng hơi nước mới đi theo nguyên lý thu các hợp chất dễ bay hơi. Nếu muốn có tinh dầu cô đặc với thành phần ổn định, việc sử dụng sản phẩm được chiết xuất và kiểm soát theo quy trình chuyên nghiệp sẽ thực tế hơn so với tự làm bằng vài quả bưởi tại nhà.
>>> Để dễ cân đối ngân sách khi lựa chọn, bạn có thể tham khảo giá tinh dầu thiên nhiên nguyên chất trên thị trường hiện nay.